Elementy łyżwiarskie

Kroki to podstawowe elementy programu łyżwiarstwa figurowego. Na kroki mogą się składać obroty, wykonywane na jednej lub obu nogach.

Obroty kręcone na jednej nodze:

• obrót trójkowy, trójka (ang. three turn, 3-turn) – nazywa się tak ponieważ rysunek jaki tworzy łyżwa przy wykonywaniu tego obrotu przypomina liczbę trzy. Wykonanie trójki pozwala na zmianę kierunku jazdy i zmianę krawędzi (z zewnętrznej na wewnętrzną, lub z wewnętrznej na zewnętrzną), obrót wykonywany jest na jednym okręgu. Na przykład jeśli łyżwiarz wykonuje trójkę przodem zewnątrz to oznacza że do obrotu wchodzi na lewej nodze, jadąc przodem na krawędzi zewnętrznej, a ponieważ trójka oznacza zmianę kierunku jazdy i krawędzi więc łyżwiarz kończy obrót jadąc wciąż na lewej nodze ale tyłem i na krawędzi wewnątrz.

• trójka odwrotna (ang. bracket)  – podobnie jak w przypadku trójki obrót wykonywany jest w jednym okręgu, oraz zmienia kierunek jazdy i krawędź, ale kierunek rotacji ciała zawodnika jest przeciwny do kierunku obrotu w przypadku trójki, czyli na diagramie wierzchołek obrotu znajduje się na zewnątrz okręgu, stąd też nazwa angielska ‘bracket” czyli nawias „}” od rysunku jaki powstaje po wykonaniu tego zwrotu.

• zwrot (ang. rocker) – to obrót, który kieruje łyżwiarza z jednego okręgu do drugiego, łyżwiarz przy tym zmienia kierunek jazdy, ale pozostaje na tej samej krawędzi (z zewnętrznej na zewnętrzną lub z wewnętrznej na wewnętrzną). Na przykład rocker rozpoczęty na lewej nodze tyłem zewnątrz, kończy się na lewej nodze przodem zewnątrz. Wierzchołek wskazuje do środka pierwszego okręgu.
• zwrot odwrotny (ang. counter)  – to również obrót, który kieruje łyżwiarza z jednego okręgu do drugiego, łyżwiarz również zmienia kierunek jazdy i pozostaje na tej samej krawędzi, wierzchołek wskazuje na zewnątrz pierwszego okręgu. To obrót przeciwny do rockera.

Obroty kręcone na dwóch nogach:

• Mohawk – po wykonaniu tego obrotu łyżwiarz zmienia nogę na której jedzie i kierunek jazdy, ale pozostaje na tej samej krawędzi, np. mohawk rozpoczęty na lewej nodze tyłem wewnątrz będzie zakończony na prawej nodze przodem wewnątrz. Mohawk może być więc wykonany na krawędziach wewnętrznych lub zewnętrznych. Większość łyżwiarzy najczęściej wykonuje mohawka prawa noga przodem wewnątrz do lewej nogi tyłem zewnątrz (np. przed skoczeniem flipa, lub kiedy należy szybko zmienić kierunek jazdy) i mohawk z prawej nogi tyłem zewnątrz do lewej nogi przodem zewnątrz (np. przed skoczeniem Salchowa lub Axla). Wzór jaki tworzy wykonania mohawka na lodzie jest podobny do trójki lub trójki odwrotnej.
  Mohawk może być otwarty – gdy noga wolna wsparta jest pod kątem 90 stopni na podbiciu stopy lub zamknięty – czyli noga wolna oparta jest za kolanem.

• Choctaw – podczas wykonywania tego obrotu łyżwiarz zmienia nogę na której jedzie, kierunek jazdy oraz krawędź, np. choctaw rozpoczęty na lewej nodze tyłem wewnątrz będzie zakończony na prawej nodze przodem zewnątrz i taki jest najczęściej wykonywany przez zawodników. Wzór jaki tworzy wykonanie choctawa na lodzie jest podobny do zwrotu lub zwrotu odwrotnego.

Źródło: Carol Schulman, Complete Book of Figure Skating (2001), ISBN 0736035486

W trakcie skoku, zawodnik obraca się wokół własnej osi, wykonując od jednego do czterech obrotów. Wielu z nas oglądając zawody łyżwiarskie zastanawiało się, jak komentatorzy to robią, że rozpoznają każdy skok. Na pierwszy rzut oka wszystkie wyglądają identycznie. Ale każdy skok można rozpoznać po jego charakterystycznych cechach. Najważniejsze to oczywiście przyglądać się stopom łyżwiarza (czasami to niemożliwe przez wyczyny kamerzysty). Znaczna większość łyżwiarzy skacze w kierunku przeciwnym do obrotów wskazówek zegara (są lewoskrętni). Ci, którzy skaczą odwrotnie są zazwyczaj leworęczni (ale prawoskrętni). Większość skoków ma naturalną rotację – to znaczy, że w momencie wyskoku krawędź, na której znajdował się zawodnik kieruje go na ruch po kole w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara czyli zawodnik kontynuuje skok w tym samym kierunku w jakim do niego wyskakiwał. W przypadku skoków o rotacji przeciwnej do naturalnej w momencie wyskoku krawędź, na której znajdował się zawodnik kieruje go na ruch po kole w kierunku zgodnym z ruchem wskazówek zegara czyli zawodnik wykonuje skok w kierunku przeciwnym do kierunku w którym do skoku wyskakiwał. Przykładem skoku o rotacji przeciwnej do naturalnej jest Lutz, dlatego jest uważany za jeden z trudniejszych skoków i również dlatego wielu zawodników w momencie wyskoku do Lutza zmienia krawędź na łatwiejszą.  Więcej na temat fizyki skoków łyżwiarskich można przeczytać tutaj: http://www.iceskatingintnl.com/archive/features/jumping.htm

Wracając do kwestii rozróżniania skoków – tak naprawdę wszystkie skoki różnią się tylko w fazie startu. Faza lądowania wygląda tak samo. Łyżwiarze wszystkie podstawowe skoki lądują jadąc tyłem na prawej (lewej u prawoskrętnych) nodze i na zewnętrznej krawędzi łyżwy. Do wszystkich ważnych skoków poza Axlem zawodnicy wyskakują jadąc tyłem.

Wszystkie poniższe opisy skoków będą dotyczyły lewoskrętnych zawodników, dla prawoskrętnych należy podstawić do opisów przeciwną nogę.

Skoki dzielą się na dwie grupy. Są to:

• skoki kopane – zawodnicy podczas skoku pomagają sobie ząbkiem łyżwy nogi wolnej. To toeloop, flip i Lutz.
• skoki krawędziowe – zawodnicy nie wbijają ząbka łyżwy nogi wolnej w lód, pomagają sobie zamachując się wolną nogą. Należą do nich Salchow, Rittberger (Loop) i Axel.

Toeloop [T]

To jeden z najłatwiejszych skoków i jeden z najwcześniej wykonywanych przez łyżwiarzy. Zaliczany do skoków kopanych. Zawodnik skacze toeloopa jadąc tyłem z zewnętrznej krawędzi prawej łyżwy, pomaga sobie wbijając czubek lewej łyżwy w lód i ląduje tak samo (zewnętrzna krawędź prawej łyżwy, wyjazd do tyłu). Zarówno kobiety jak i mężczyźni skaczą potrójne toeloopy. Mężczyźni ponadto skaczą toeloopy poczwórne. Skoki te często są wykorzystywane w kombinacjach.

Wykonanie skoku:

Najazd na lewej nodze, przodem wewnątrz, noga wolna z przodu, uniesiona do góry, tuż przed skokiem łyżwiarz stawia prawą nogę na lodzie, wykonuje trójkę na prawej nodze, przodem wewnątrz, lewą nogą kopie lód i wybija się w górę. Łyżwiarz nie powinien skręcać ciała przed wbiciem czubka łyżwy w lód.

Jako pierwszy toeloopa skoczył Bruce Mapes w latach 20. Pierwszego poczwórnego toeloopa skoczył Kurt Browning w 1988r.

Film: wykonanie toeloopa

Salchow [S]

Jako pierwszy wykonał ten skok Ulrich Salchow w 1909 roku, stąd nazwa skoku. Należy do skoków krawędziowych. Zawodnik wykonuje Salchowa jadąc tyłem na wewnętrznej krawędzi lewej łyżwy, zamachuje się prawą nogą i ląduje jadąc tyłem, na zewnętrznej krawędzi prawej łyżwy.

Wykonanie skoku:

Wykonywany jest najczęściej z trójki na lewej nodze przodem zewnątrz (czyli pozycja wyjazdowa to lewa noga tyłem wewnątrz), inne pozycje dojazdowe to przekładanki tyłem lub mohawk z prawej nogi, przodem wewnątrz do jazdy na lewej nodze przodem zewnątrz. Po wykonaniu jednego z tych ruchów łyżwiarz najczęściej rozkłada ręce żeby przyjąć stabilną pozycję (lewa ręka wyprostowana z przodu, prawa wyprostowana do tyłu). Noga wolna (prawa) jest uniesiona, następnie łyżwiarz wykonuje zamach nogą wolną i wynosi się w górę. Salchowa można często rozpoznać po charakterystycznej pozycji jaką na chwilę przed skokiem przyjmuje zawodnik: kolana zbliżone do siebie, stopy rozstawione.

Film: wykonanie Salchowa

Mężczyźni i kobiety skaczą Salchowa potrójnego. Mężczyźni skaczą także poczwórne Salchowy. Jako pierwszy dokonał tego Timothy Goebel (1998). Jedyną kobietą, która skoczyła poczwórnego Salchowa jest Miki Ando (2002).

Rittberger [Lo]

Inna nazwa tego skoku to Loop. Jako pierwszy wykonał ten skok Werner Rittberger w 1910 r. Jest to jeden z łatwiejszych skoków do rozpoznania, zawodnik skacze Rittbergera jadąc tyłem z zewnętrznej krawędzi prawej łyżwy, pomaga sobie zamachując się lewą nogą i ląduje tak samo (zewnętrzna krawędź prawej łyżwy, wyjazd do tyłu). Pod tym względem skok jest taki sam jak toeloop, ale rittberger należy do grupy skoków krawędziowych, a nie kopanych jak toeloop.

Wykonanie skoku:

Większość łyżwiarzy przed skokiem wykonuje zwykła przekładankę tyłem, przeciwnie do ruchu wskazówek zegara (ang. counter clockwise backward crossovers) do przejścia na prawą nogę, krawędź tyłem zewnątrz, niektórzy również wykonują trójkę (co to trójka) na prawej nodze, przodem wewnątrz lub mohawk (co to mohawk) na prawej nodze, przodem wewnątrz następnie zmiana nogi na właściwą do wyskoku. Następnie zawodnik krzyżuje nogi (lewa jest z przodu), ugina nogi w kolanach, wykonuje wymach ramionami najpierw w stronę przeciwną niż ta, w którą będą kręcone obroty, żeby nabrać energii do rotacji następnie w drugą stronę i  jednocześnie wybija się w górę.

Film: wykonanie Rittbergera

Mężczyźni i kobiety skaczą potrójnego Rittbergera. Pierwszego poczwórnego Rittbergera skoczył w 2016r. Yuzuru Hanyu.

Flip [F]

Początki tego skoku są niejasne. Wiadomo na pewno, że był wykonywany w latach 30. Zawodnik wykonuje flipa jadąc tyłem na wewnętrznej krawędzi lewej łyżwy, pomaga sobie wbijając czubek prawej łyżwy w lód i ląduje jadąc tyłem, na zewnętrznej krawędzi prawej łyżwy. A więc tak samo jak Salchowa, ale flip, w przeciwieństwie do Salchowa należy do skoków kopanych. Czasami zawodnicy podczas startu w ostatniej chwili zmieniają krawędź z wewnętrznej na zewnętrzną, co oznacza, że praktycznie wykonują Lutza. Jest to błąd określany nazwą lip.

Wykonanie:

Skok wykonywany jest z dość długiego prostego najazdu na lewej nodze, noga wolna (prawa) znajduje się z przodu podniesiona do góry, tuż przed wyskokiem zawodnik dotyka nogą wolną taflę i wykonuje trójkę na lewej nodze przodem zewnątrz i znajduje się w pozycji wyjściowej do skoku, zawodnik przemieszcza prawą nogę za siebie, czubek prawej łyżwy wbija w lód i wybija się w górę.

Film: wykonanie Flipa 

Lutz [Lz]

Jako pierwszy wykonał go Alois Lutz w 1913 roku. To skok kopany i jeden z najtrudniejszych skoków. Zawodnik jedzie tyłem na zewnętrznej krawędzi lewej łyżwy, pomaga sobie wbijając czubek prawej łyżwy w lód i ląduje jadąc tyłem, na zewnętrznej krawędzi prawej łyżwy.

Wykonanie:

Skok wykonywany z bardzo długiego najazdu tyłem zewnątrz na lewej nodze, po takim najeździe zawodnik zwykle pochyla się bardziej w lewo żeby zaznaczyć że jest na zewnętrznej krawędzi, wbija czubek prawej łyżwy i wybija się w górę.

Jest to jeden ze skoków o przeciwnej rotacji, tzn. rotacja następuje w kierunku przeciwnym do wyjściowej krawędzi

Mężczyźni i kobiety skaczą potrójnego Lutza. Jest to również skok, w którym zawodnicy często „oszukują”. Ułatwiają sobie skok zmieniając krawędź z zewnętrznej na łatwiejszą wewnętrzną i skaczą flipa. Uznaje się to za błąd i określa mianem flutza.

Film: wykonanie Lutza

Axel [A]

Nazwany tak na cześć norweskiego łyżwiarza Axela Paulsena, który wykonał ten skok jako pierwszy w 1882 roku.

To najtrudniejszy ze skoków, zaliczany do grupy skoków krawędziowych, ale jednocześnie najłatwiejszy do rozpoznania, gdyż jako jedyny jest skakany do przodu. Zawodnik skacze ten skok z zewnętrznej krawędzi lewej łyżwy, zamachuje się prawą nogą, a następnie lądują tak jak we wszystkich skokach jadąc tyłem, na zewnętrznej krawędzi prawej łyżwy. Pojedynczy Axel to półtora obrotu w powietrzu.

Wykonanie:

Skok jest zwykle poprzedzony przekładanką do tyłu, z której zawodnik przechodzi do wykonania mohawka  – czyli jedzie na prawej nodze tyłem zewnątrz, rozkłada ręce, ogląda się przez lewe ramię, skręca ciała w stronę lewego ramienia, ustawiając lewą nogę na krawędzi przodem zewnątrz i wykonuje zamach prawą nogą wybijając się w powietrze.

Pierwszą kobietą, która skoczyła Axla była Sonia Henie. Obecnie najlepsi soliści skaczą potrójnego Axla (3 i ½ obrotu), kobiety zaś podwójnego (2 i ½). Tylko kilka kobiet w historii skoczyło Axla potrójnego. Były to m.in.: Midori Ito (1989), Tonya Harding (1991) i w styczniu 2005 roku Kimmie Meissner, konsekwentnie Axla w swoich programach skakała Mao Asada, z różnym jednak skutkiem.

Film: wykonanie Axla

Objaśnienie skrótów:

L

lewa noga

P

prawa noga

W

wewnętrzna krawędź

Z

zewnętrzna krawędź

Pr

przodem

T

tyłem

Ko

skok kopany

Kr

skok krawędziowy

N

rotacja naturalna

O

rotacja odwrotna do naturalnej

Skoki spoza podstawowej grupy

Poniższe skoki są wykonywane przez zawodników podczas programu jako elementy łączące, lub podkreślenie sekwencji skoków. Z wyjątkiem skoku half-loop, żaden z tych skoków nie ma przyznanej wartości bazowej w systemie oceniania ISU.

• Bunny hop (podskok) –zwykle pierwszy skok którego się uczą łyżwiarze, skok bez obrotu, wykonywany podczas jazdy do przodu po prostej na lewej nodze, zawodnik wykonuje zamach do góry oraz do przodu nogą prawą, ląduje na ząbku prawej nogi i natychmiast przechodzi na lewą nogę, można wykonywać ten skok w wersji rozpoczęcie i lądowanie na jednej nodze, lub z jazdy na nodze prawej,
• Waltz – podstawa skok do nauki innych skoków, zawodnik wykonuje pół obrotu z jazdy na lewej nodze przodem zewnątrz i ląduje tyłem na prawej nodze na krawędzi zewnętrznej, przy czy podczas skoku noga wolna jest maksymalnie uniesiona w górę i wyprostowana
• Three jump (lub one-foot Waltz, trójka skakana) – przypomina Waltza wykonywanego na jednej nodze, zawodnik rozpoczyna skok na lewej nodze przodem zewnątrz ale ląduje tyłem na lewej nodze na krawędzi wewnętrznej
• Ballet – zawodnik wykonuje pół obrotu wyskakując jak do toeloopa i lądując na lewej nodze, przodem wewnątrz
• Mazurka – zawodnik wykonuje pó�